Jeśli zastanawiasz się, jak wygląda fortepian, najłatwiej wyobrazić sobie duży, elegancki instrument o skrzydłowatej obudowie, otwieranej pokrywie i klawiaturze umieszczonej z przodu. Poniżej opisuję jego zewnętrzne elementy, wnętrze, różnice między fortepianem a pianinem oraz cechy, po których można rozpoznać instrument koncertowy.
Fortepian ma charakterystyczną sylwetkę i rozbudowaną konstrukcję
- Skrzydłowata obudowa odróżnia fortepian od pionowego pianina.
- Instrument ma zwykle 88 klawiszy, trzy nogi, pulpit i ruchomą pokrywę.
- W środku znajdują się struny, młoteczki, rama żeliwna i płyta rezonansowa.
- Długość fortepianu wynosi najczęściej od około 150 do 300 cm.
- Pod klawiaturą umieszczone są zwykle dwa lub trzy pedały.
Po czym od razu rozpoznać fortepian
Fortepian, nazywany też często fortepianem skrzydłowym, ma szeroką klawiaturę i dużą obudowę, która wydłuża się za pianistą. Jej kształt przypomina skrzydło albo zaokrąglony trójkąt. To właśnie poziome ułożenie pudła rezonansowego odróżnia go od pianina stojącego pionowo.
Z przodu widzimy rząd białych i czarnych klawiszy, najczęściej w liczbie 88. Nad nimi może znajdować się pulpit na nuty, a całość przykrywa długa, podnoszona pokrywa. W pozycji otwartej odbija ona część dźwięku w stronę słuchaczy, dlatego podczas koncertu zwykle pozostaje uniesiona.
Obudowa bywa czarna, biała, brązowa lub wykończona fornirem imitującym naturalne drewno. Sam wygląd nie przesądza jednak o jakości instrumentu. W praktyce większe znaczenie mają stan mechanizmu, płyty rezonansowej, strojenie oraz sposób wykonania klawiatury.
Jakie elementy widać z zewnątrz
Klawiatura i przednia część obudowy
Klawiatura znajduje się na krótszym, prostym boku instrumentu. Białe klawisze odpowiadają głównie dźwiękom naturalnym, a krótsze czarne tworzą układ półtonów. Podczas gry klawisz uruchamia mechanizm, który porusza filcowym młoteczkiem uderzającym w strunę.
Pokrywa i pulpit
Najbardziej efektownym elementem fortepianu jest długa pokrywa. Można ją całkowicie zamknąć, uchylić albo podnieść na specjalnej podporze. Pulpit na nuty znajduje się nad klawiaturą i w zależności od modelu może być prosty, ozdobny lub składany.
Przeczytaj również: Jak grać na organach? Zacznij dobrze - Poradnik dla początkujących
Nogi, pedały i ławka
Fortepian stoi na trzech stabilnych nogach, które podpierają ciężką obudowę. Pod klawiaturą znajdują się zwykle dwa albo trzy pedały. Prawy przedłuża wybrzmiewanie dźwięku, lewy zmienia sposób pracy mechanizmu, a środkowy może pełnić różne funkcje zależnie od konstrukcji.
Do instrumentu dobiera się także regulowaną ławkę. To detal, który łatwo przeoczyć, ale odpowiednia wysokość siedziska wpływa na ułożenie dłoni, pracę ramion i komfort dłuższej gry.
Co znajduje się we wnętrzu fortepianu
Po otwarciu pokrywy widać przede wszystkim struny rozpięte poziomo na dużej ramie. W niższym rejestrze są grubsze i często owinięte dodatkowym drutem, natomiast struny wysokich dźwięków są cieńsze. Ich długość i napięcie wpływają na zakres oraz charakter brzmienia.
Pod strunami znajduje się płyta rezonansowa, zwykle wykonana ze świerku. Działa jak akustyczny wzmacniacz, ponieważ przejmuje drgania ze strun i rozprowadza je po większej powierzchni. Bez niej instrument byłby znacznie cichszy i brzmiałby dużo mniej przestrzennie.
Pod klawiszami ukrywa się mechanika młoteczkowa. Każdy klawisz uruchamia zestaw dźwigni, popychaczy i tłumików, a filcowy młoteczek uderza w odpowiednią strunę. Ten układ sprawia, że siła nacisku palca ma bezpośredni wpływ na głośność i wyrazistość dźwięku.
W środku można też znaleźć żeliwną ramę, która przejmuje ogromne siły powstające przy napięciu strun. To jeden z powodów, dla których fortepian jest tak ciężki. W zależności od modelu jego masa może wynosić około 250-600 kg.
Fortepian a pianino wyglądają podobnie, ale nie tak samo
Najczęstsza pomyłka polega na nazywaniu każdego dużego instrumentu klawiszowego fortepianem. W języku potocznym bywa to zrozumiałe, jednak wizualnie różnica jest prosta: fortepian ma struny ułożone poziomo, a pianino pionowo.
| Cecha | Fortepian | Pianino |
|---|---|---|
| Kształt | Skrzydłowata, szeroka obudowa | Wysoka, pionowa obudowa |
| Ułożenie strun | Poziome | Pionowe |
| Typowa długość lub wysokość | Około 150-300 cm długości | Około 110-135 cm wysokości |
| Zastosowanie | Koncerty, sceny, duże salony | Dom, szkoła, mała sala |
| Pokrywa | Długa, unoszona nad strunami | Zwykle krótsza i ustawiona pionowo |
Najmniejsze modele fortepianów określa się często jako fortepiany gabinetowe lub baby grand. Mają mniej więcej 150-180 cm długości i łatwiej zmieścić je w domu, choć nadal potrzebują sporo miejsca. Z kolei fortepian koncertowy może mieć około 270-300 cm długości, dzięki czemu oferuje większą skalę brzmienia i mocniejszy bas.
Rozmiar zmienia nie tylko wygląd, ale też brzmienie
Długość obudowy nie jest wyłącznie kwestią prestiżu. W większym instrumencie można zastosować dłuższe struny basowe i większą płytę rezonansową, co zwykle przekłada się na głębszy dół, szerszą projekcję dźwięku i bardziej wyrównane brzmienie.
Mały fortepian może być świetnym wyborem do prywatnego domu, ale nie zabrzmi jak model koncertowy w dużej sali. Pomieszczenie również ma znaczenie. W niewielkim, mocno pogłosowym wnętrzu duży instrument może brzmieć zbyt intensywnie, podczas gdy w sali koncertowej jego rozmiar pomaga wypełnić przestrzeń.
Przy oglądaniu używanego fortepianu nie skupiałbym się wyłącznie na połysku lakieru. Pęknięcia płyty rezonansowej, nierówna klawiatura, zużyte młoteczki i niestabilny strój są ważniejszym sygnałem ostrzegawczym niż drobne rysy na obudowie. W razie zakupu rozsądnie jest poprosić o oględziny stroiciela lub technika fortepianowego.
Jak ocenić fortepian na pierwszy rzut oka
Podczas oglądania instrumentu najpierw sprawdzam, czy obudowa stoi stabilnie i czy pokrywa otwiera się bez oporu. Potem naciskam wszystkie klawisze, zwracając uwagę na ich równy skok, powrót do pozycji wyjściowej oraz ewentualne stuki.
- Obudowa nie powinna mieć rozległych pęknięć ani śladów zawilgocenia.
- Klawiatura powinna pracować równo, bez zacinania się klawiszy.
- Pedały powinny działać płynnie i nie wydawać nadmiernych odgłosów.
- Struny i rama nie powinny mieć widocznych śladów korozji ani uszkodzeń.
- Pokrywa powinna utrzymywać się na podporze i zamykać bez niebezpiecznego opadania.
Sam wygląd pozwala więc rozpoznać typ instrumentu, ale nie wystarcza do oceny jego stanu. Fortepian może wyglądać efektownie, a wymagać kosztownej renowacji. Z drugiej strony starszy model z matowym lakierem może mieć bardzo dobrą mechanikę i świetne walory muzyczne.
Fortepian łączy mebel, maszynę i instrument
Najkrócej mówiąc, fortepian to duży, poziomy instrument z klawiaturą z przodu, strunami ukrytymi pod pokrywą, trzema nogami i pedałami u dołu. Jego elegancka forma jest tylko zewnętrzną warstwą skomplikowanego układu, w którym współpracują klawisze, młoteczki, tłumiki, struny i płyta rezonansowa.
To połączenie wpływa na jego wyjątkowy charakter. Fortepian może być ozdobnym meblem, ale przede wszystkim jest precyzyjnym narzędziem muzycznym, a o jego wartości decydują nie tylko rozmiar i wygląd, lecz także stan techniczny, akustyka pomieszczenia oraz jakość mechanizmu.
